Arna Belorn'dan Güz Ezgisi'ne Dair
Metni etkileyecek direk yazar müdahalesi olmadığı için öykü kendi içindeki gerçekliğini, romantikten ziyade realist bir şekilde sunmakta ve Grador karakteri sosyal bir gerçeklik içinde verilmekte, kendine ve topluma karşı bazı sorumlulukları bulunmakta. Bu açıdan da realist bir öykü gibi duruyor.
OLAY ÖRGÜSÜ Öyküdeki vakaya baktığımızda olay her ne kadar romantik öykülerde gözükmeyen bir olmuş bitmişlik içinde verilse de Lema ve Grador’un karşılaşmaları ve bu aşkın başlangıcı tesadüfi duruyor eğer öykü objektif-realist tarzda dramatik bir öykü ise bu kusur sayılabilir.
Öykünün içindeki çatışmaya baktığımızda iç çatışma dikkat çekiyor. Grador’un sevgilisini, kapısında gördüğündeki iğrenme, kusma hissi ardından birlikte yürürlerken adımlarını yavaşlatmaları ve Grador’un tekrar onu görmek isteyişi şeklinde kendisi ile çatışması ve özellikle bulunduğu sosyal statü ve yöneticilik görevinden dolayı aşkından feragat etmesi öyküdeki iç çatışmayı net ve başarılı bir şekilde gösteriyor.
Olay örgüsü tipinin ayrıca ilmikli (geriye dönüşlerin bulunduğu) olduğu söylenebilir. Grador’un koşarak su başına gelip uzandığı kısımda geçmişe dönüldüğü gibi.
KARAKTERİZASYON Öyküdeki karakterizasyona baktığımızda, hikayedeki kişilerin seçimi, kişilere seçilen adlar oldukça başarılı, sevgilinin “o” olması ve başta cinsiyetinin özellikle belirtilmemesi ve hatta Lema karakteri gibi üzerinde durulmaması öykünün gizemini ve okuyucudaki merak duygusunun canlı şekilde sürmesini sağlayan lokomotiflerden.
Kullanılan karakterolojiye baktığımızda öyküdeki karakterlerin dinamik olduğunu yani çok yönlü oldukları ve gerektiğinde değişebildiklerini görülmekte. Grador Lema’nın varlığı ile karşılaştıktan sonra içindeki bazı soru işaretlerini cevaplıyor. Grador için içindeki bu gelişimin anahtarı fark ve farklılık, kavramları üzerinden verilmiş. Başta sevgilisine yönelmiş “ona” aşık bir sevgiliyken sonra başka bir varlığın büyüsü ile aşkının okları yön değiştiriyor ancak aşkındaki bu değişim onu eski sevgilisinden koparan sorunun tedavisi oluyor. Sorun ortadan kalkınca büyüde geçiyor, tekrar ona dönüş kaçınılmaz oluyor. Bu bakımdan vaka gelişiminde bir dairesellikten de bahsedilebilir.
ZAMAN - MEKAN Öyküdeki yerleşime baktığımızda zaman olarak temelde Grador ve onun başından geçen olay anlatıldığı ve doğrudan doğruya hayatından kesitler verildiği için sosyal, tarihi veya bir kainat zamanından ziyade bireysel zaman olduğu söylenebilir.
Mekan ise kahramanların ruh halini yansıtması açısından çok başarılı kullanılmış. Puslu hava, ormanın karanlığı, gölgeler, gece, uyku, rüya gibi kullanımlar maddenin net olarak görülemediği varlığın insanın hayal gücüne göre şekil değiştirebildiği bir alacakaranlık fotoğrafı gibi Grador’ un iç dünyasındaki anlık kararsızlıkları okuyucuya hissettirmeden gösteriyor.
Mavi duruluğun, su saflığın sembolü olarak çokça kullanılır, Lema’nın burada ortaya çıkışı yap bozun eksik parçasını tamamlamak gibi olmuş.
Olaylar daha çok dış mekanlarda geçiyor, zengin tabiat tasvirleri ağırlıklı kullanılmış. Sevgiliyle beraber ilk yürüyüş sırasındaki, “sarayın koridorları” gibi iç mekanlarda mevcut. Sevgili ile beraber yürürken her zaman geçtiği saray koridorlarının ayrı bir güzellikte yansıması iç mekanında araç olarak kullanımında başarılı olunduğunu gösteriyor.
Öyküde kahramanların fiziki özelliklerinin tanıtıldığı, blok karakterizasyon kısımları da mevcut ve duygusal kişilikleri hakkında ipuçları barındırıyor. Örnekler çoğaltılabilir yine “o”’ nun, sevgilinin cinsiyetini gösteren krallığa varis verilememesi dışında yüzünün keskin hatlara sahip olması bilgisiylede blok karakterizasyonun öyküde küçümsenmeyecek kadar kullanıldığını gösteriyor.
DİL VE ÜSLUP Olaydaki anlatım tekniğine baktığımızda üçüncü şahıs anlatım tekniğinin kullanıldığı görülüyor. Yazar öyküde bir tanrı gibi değil; neyi bildiğini yada bilmediğini okuyucuya açıkça göstermiyor, bazı noktalar okuyucunun yorumuna bırakılmış. Yazar tarafından objektif yaklaşılmış, kişisel romantik bir yaklaşım bulunmamakta. Tasvir ve diyaloglar oldukça fazla öyleki öykü sahne sahne okuyucunun gözünün önünden geçiyor.
SANATLAR Sanatları tek tek incelemek başlı başına bir yazı olacağından burada öykünün bütününü göz önüne alarak genel şekilde bahsedilecek olursa:
“Yorgunluğun ardında ki uyku derindir. Derinlerdeki düşleri rüya ile harmanlar. Tek bir yüzü hatırlatır. Anıların kaybolmuşluğunda, anısızlığın anılarını düşündürür. Beyin, rüyalarını örerken ve gerçekten gördüğünü sanırken gözler, kalp destekler beyni. Akıl ile kalp sadece rüyalarda buluşur.
Ve kolay kırılırlar.” Kısmında kalp ve beynin soyut bir özelliklerinin, fiziki bir nesne olan camın kırılma fonksiyonu vasıtasıyla aktarılması gibi köklü radikal imajların
( mantıki yönden denk şeylerle yapılan, anlamı zengin imaj) olduğu gibi,
“ay gibi parlayan beyaz yüzü”
Daha çok görsel halk edebiyatında kullanılan klişeleşmiş imajlar gibi, iki fiziki nesnenin karşı karşıya gelmesi ile oluşan süsleyici, şiddetli, gür, yoğun imajlar daha çok kullanılmış ve bazıları denizdeki kayalıklar gibi durmuş. Görsel olmayan imajları biraz daha fazla kullanmak öykünün derinliğini artırabilirdi. Genel olarak iyi olduğu söylenebilir daha iyi olabilirdi.
TERCİHLER? Amaç kusur bulmak değil bu yüzden tercihler demekte yarar var; çünkü herkesin zevkine göre değişebilir, (
parça bütünü göz önünde bulundurulmuştur) bazı alıntılar yaparsak;
“ Bura .. burada .. “ yorgun, umutsuz ve bitap halde bir erkeğin sesi duyuldu ormanda.” (Eş anlamlı olduklarından sadece biri tercih edilebilirdi, tabi kuvvetlendirme için veya başka sebeplerle bu şekilde kullanılmış olabilir?)
“Derken hızla durdu. Kafasını yavaş yavaş sağa doğru çevirdi.” (Hızla gerendiyumu (zarf - fiili ) yerine aniden kullanımı hem hareketin hızla gerçekleştiğini göstermesi hem de hareketin doğru ifadesi açısından tercih edilebilirdi, sıradanlığın dışına çıkmış olmak için veya başka sebeplerle bu şekilde kullanılmış olabilir?)
“Suyun başına hızla gelmiş”
“Gölgelerin ötesinde, geldiği yerde, bir krallık vardı. Başındaydı o her şeyin. Krallığın biricik umudu, göz bebeği, ilk erkek çocuğu idi. İlk ve tek oğlan çocuğu”. (Üstteki birinci örnekteki gibi yine aynı kelimeye fazlaca başvurmak yerine yukarıdaki gibi kullanımlarda farklı alternatifleri tercih etmek öyküyü daha da zenginleştirebilir. İkinci örnekte erkek ve oğlan çocuğu görünen anlamda kullanıldıysa ilk ve tek erkek çocuğu şekli sadelik açısından tercih edilebilirdi, tabi dikkati buraya çekmek için yada başka sebeplerle ikilemeye gitmiş olunabilir.)
“Gece gizler, gece gösterir. Gece saftır, gece kurnazdır. Gece hazdır gece öfkedir. Gece korkudur gece güvendir.” (Gecenden bahsedilirken gizlemek – göstermek, saf- kurnaz gibi tezat sanatından yararlanılırken aynı paragrafta korku – güven, haz – öfke kullanımlarının uyumu bozduğu söylenebilir. Korku kuşku anlamında algılanabilse de özellikle haz ve öfke yanlış tercih gibi durmakta ki sonuçta tercih meselesi. Ancak geceden kastedilen haz ise hüzün ile eğer öfke ise dinginlik veya sakinlikle karşılanabilirdi.)
MOR, SİYAH VE KIRMIZI Söğüt ağacını bilir misiniz? Nasıl, saçları saklayacak bir şey var gibi gövdesini gizlercesine, narin kolları ile köklerine kadar örter üstünü. Bu öyküde mor bir gök yüzü ile alacakaranlık yer arasında gövdesindeki kırmızı aşkı saklayan söğüt ağacının üstten 80 derecelik açıyla çekilmiş fotoğrafını, sanki kendiniz çekmiş gibi görebilirsiniz.
